مقالات دانشجويي رايگان-مقالات دانشجويي -مقالات انگليسي به فارسي

ايمنی برق(۲)

Electrical safety
 
-بخش HSE : بخش تدوين کننده دستورالعملها و قوانين HSE در کارخانجات و ناظر براجرای آنها .
 واحد HSE : واحد اجرای قوانين و دستورالعملهای HSE در کارخانه .
  منظور از حفاظت افراد دربرابر تماس مستقيم که در اين مبحث مطرح می شود ، کليه مقررات و قوانينی می باشد که برای حفاظت پرسنل از خطراتی که در هنگام لمس تجهيزات برقدار ممکن است پيش بيايد .
 حداکثر ولتاژ ايمن به ولتاژ اسمی گفته می شود که در بين هاديها از 42 ولت و در بين سيمهای فاز و نول مدارها از 24 ولت تجاوز نکند . در مورد مدارهائی که زير بار نيستنداين مقادير به ترتيب نبايد از 50 و 29 ولت تجاوز نمايد (موثرترين نتيجه فرکانس 60-50 هرتز خواهد بود . )
ولتاژ تماسی ، بخشی از ولتاژ نشتی يا ولتاژ تخليه شده به زمين می باشد که ممکن است در معرض تماس افراد قرار گيرد .
 اتصال زمين ياسيستم ارت عبارت است از متصل کردن بدنه تجهيزات به نحوی که اطمينان حاصل شود درصورت هر گونه نقص الکتريکی ، ولتاژ فورا و بدون هيچگونه خطری به زمين تخليه خواهدشد .
2-      مسئوليتها :
4-1- مسئوليت نگهداری صحيح و بازرسی قبل از شروع کار در خصوص کابلهای نرم (انعطاف پذير) وسائل برقی قابل حمل و نقل بعهده کارگر و سرکارگر مربوطه است .
4-2- مسئوليت بازو بسته نمودن در تابلوهای برق و يا هرگونه تعمير و يا تغييری در سيستم تابلوها و يا راه اندازی و برقراری مجدد جريان برق بعهده افراد ذيصلاح مجرب برقکار  که قبلا از واحد برق کارخانه به واحد HSE کارخانه معرفی شده اند می باشد .
4-3- مسئوليت علامتگذاری و تعيين مشخصات کليه انواع قطع کننده های مدارهای برقی د رکاخانه بعهده رئيس واحد برق کارخانه است .
4-4- مسئوليت بازرسی دوره ای و هرگونه تست و آزمايشی بر روی تجهيزات برقی از قبيل کابلها ، قطع کننده های مدار ، فيوزها ، کليدها و ... و در نهايت رد يا قبول نمودن انها بعهده کارشناسان واحد برق و HSE  کارخانه است . 
5-4- در صورت نياز به اخذ مجوز کار (بند 5-21 ) سرپرست مربوطه ملزم به آگاه نمودن واحد HSE کارخانه و نيز اخذ مجوز لازم باشد .
6-4- جهت صدور مجوز کار ، واحد HSE  کارخانه ملزم به بازرسی شرايط کار و افراد از نظر رعايت سلامت و ايمنی لازم می باشد . 
3-      روش اجرائی :
5-1- دستورالعمل ايمنی کار با تاسيسات برقی :
5-1-1- کليه قطعات تاسيسات الکتريکی بايد از نظر ايمنی مطابق با استانداردهای بين المللی باشند .
5-1-2- کليه قطعات الکتريکی بايد در اندازه های مناسب و منطبق با کاری باشند که برای آنها درنظر گرفته شده و بويژه دارای خصوصيات زير باشند :
الف ) تحمل و استقامت مکانيکی کافی در شرايط کار را دارا باشند .
ب) در برابر عواملی چون آب ، گردو غبار ، گرمای الکتريکی و واکنشهای شيميائی مقاوم بوده و آسيب پذير  نباشند .
5-1-3- کليه قسمتهای تاسيسات الکتريکی بايد طوری ساخته ، نصب و نگهداری شوند که از هر گونه خطر آتش سوزی و انفجار بدور باشند .
5-1-4- کليه قسمتهای تاسيسات الکتريکی بايد طوری ساخته ، نصب و نگهداری شوند که از هر گونه خطر شوک الکتريکی مصون باشند .
5-1-5- تجهيزات ايمنی فردی نظير کفشها و دستکشهای لاستيکی نبايد بعنوان عاملی مناسب برای تامين ايمنی در برابر خطر برق گرفتگی محسوب شوند .
5-1-6- کاربرد و ولتاژ کليه ادوات و انشعابات الکتريکی بايد دقيقا مشخص و توسط علائم واضحی نشان داده    شود .
5-1-7- مدارها و ادوات الکتريکی يک واحد که ولتاژهای مختلفی دارند بايد با مشخصه ها و علامات واضحی مانند رنگهای مختلف علامتگذاری شوند .
5-1-8- وقتی نتوان کروکی تاسيسات را به وضوح تعيين و مشخص نمود مدارها و ادوات الکتريکی بايد توسط برچسبها يا ديگر روشهای مقتضی و موثر مشخص و متمايز گردند.
5-1-9- کليه کسانيکه با تجهيزات برقی (الکتريکی) کار می کنند بايد بطور کامل با خطرات ناشی از الکتريسيته آشنا شده و آموزشهای لازم را گذرانده باشند .
5-1-10- شبکه خطوط ارتباطی و مخابراتی نبايد از مسير خطوط الکتريکی ولتاژ متوسط يا ولتاژ قوی عبور داده شوند .
5-1-11- برای محافظت تاسيسات الکتريکی در مقابل دريافت ولتاژهای بالا از ديگر تاسيسات بايد تدابير ايمنی کافی بعمل آيد .
5-1-12- در صورت لزوم و برای پيشگيری از خطر رعد و برق بايد تدابير لازم جهت حفاظت از تاسيسات الکتريکی بعمل آورده شود .
5-1-13- آويزان نمودن لباس و يا ديگر وسايل از تابلوها و تجهيزات برقی ممنوع می باشد . 
5-2- حفاظت در برابر تماس مستقيم و غير مستقيم :
5-2-1-در کليه انواع تاسيسات الکتريکی بايد برای حفاظت افراد در برابر تماس مستقيم يا غيرمستقيم با ولتاژهای بالا تدابير ايمنی ويژه ای از قبيل اخذ مجوز کار ، شناسائی خطرات توسط کارشناسان واحد برق و HSE  کارخانه و ...  بعمل آورده شود .
5-2-2- بايد بنا به نيازهای خاص شرايط مختلف کاری (نظير محلهای مرطوب يا خيس ، کاردر داخل لوله ها ، تانکها و ... يک يا چند روش از انواع روشهای ذکر شده زير اعمال گردد :

بقيه در ادامه مطلب

                                 i.            کشيدن حصار
                               ii.            عايق کاری کامل (عايق دوبله – عايق تقويت شده )
                             iii.            حداکثر ولتاژ ايمن
                              iv.            ايزولاسيون ايمن (مانند ترانسهای ايزوله شده ايمن )
                                v.            اتصال زمين سيم نول
                              vi.            نول ايزوله شده
                            vii.            اتصال زمين قسمتهای فاقد برق
                          viii.            رله يا سوئيچی که در صورت هرگونه نشتی ولتاژ به زمين جريان را قطع کند ( از انواع با حساسيت بالا)
                              ix.            وسائل کنترل عايقها
                                x.            کليدهای قطع مدار به هنگام اتصال به بدنه يا زمين
                              xi.            اخذ مجوز کار در صورت تشخيص واحد HSE
                            xii.            در صورت امکان استفاده از ولتاژ پائين DC  
                          xiii.            استفاده از کابلهای سالم و بدون عيب
5-2-3 – از هيچگونه  سيم يا تجهيزات الکتريکی لخت و بدون روپوش نبايد استفاده شود .
5-3- حصارها و پوششها :
5-3-1- پوششها ، توريهای حفاظتی و حصارها بايد از مواد غير آتشگير ساخته شده و دارای مقاومت مکانيکی کافی بوده و بطور محکم و مطمئن نصب شوند .
5-3-2- جهت نصب پوشش و حصار بايستی اطمينان حاصل گردد که برقدار نخواهند شد . 
5-3-3- برداشتن و جابجائی حصارهای اطراف قسمتهای حامل جريان برق نبايد بدون استفاده از ابزارهای خاص امکان پذير باشد .
5-4- وسائل قطع کننده جريان :
5-4-1- برای قطع جريان در کليه هاديهای الکتريکی فعال در مواقع ضروری ، يک وسيله قطع کننده مرکزی بايد پيش بينی گردد .
5-4-2- به منظور قطع سريع جريان برق در کليه هاديهای الکتريکی بايد يک وسيله قطع کننده که دسترسی فوری به آن امکان پذير باشد د رمدار کليه ادوات الکتريکی تعبيه گردد .
5-4-3- تاسيسات الکتريکی حتی الامکان بايد به يک قطع کننده اتوماتيک جريان مجهز شوند تا در مواقع بروز نقص در تاسيسات جريان را قطع نمايد .
5-5- لامپها :
4-5-1- ارتفاع لامپهای روشنائی و اتصالات آنها از سطح زمين يا کف حتی الامکان نبايد کمتر از 12 متر باشد.
5-6- تجهيزات ضد اشتعال :
5-6-1- در محلهائی که دارای مواد يا جو آتشزا بوده يا مستعد آتشزائی و انفجار می باشند فقط بايد از کليدها ، اتصالات ، روشنائی و تجهيزات الکتريکی  ضد توليد جرقه(Intrinsic safe  ) مخصوص چنين محلهائی استفاده گردد .
5-7- هشدارها :
5-7-1- برای جلب توجه عمومی بايستی اطلاعيه يا اطلاعيه هائی با مضمون های زير در محلهای مناسب نصب کرد :
a)       ورود افراد غير مجاز و متفرقه به محلهای تاسيسات الکتريکی ممنوع
b)       هرگونه تعمير و يا دستکاری تاسيسات الکتريکی توسط افراد غير مجاز ممنوع
c)       روشهای مقابله با آتش سوزی در هنگام بروز حريق
d)       روشهای نجات افراد برق گرفته و کمکهای اوليه به افرادی که دچار برق گرفتگی شده اند
e)       مشخص نمودن افراد معينی برای مقابله با خطرات الکتريکی احتمالی و اعلام نحوه ارتباط با آنها
f)        شماره تلفنهای اضطراری کارخانه
 
5-8- سيمهای برق :
5-8-1- کليه سيمهای برق بايد دارای روپوش عايق بوده و از پيچيده شدن آنها بدوراشياء تيز و برنده اکيدا جلوگيری شود .
5-8-2- سيمهای نول ، حفاظت کننده و جبران کننده بايد به وضوح از ساير سيمها متمايز شوند .
5-8-3- سيمهای هوائی بايد دارای نگهدارنده های مقاوم بوده و در ارتفاعی قرار داشته باشند که با افراد و اشيائی که در زيرجابجا می شوند برخورد ننمايند .
5-8-4- تيرهای هدايت کننده سيمهای برق يا تجهيزات الکتريکی بايد بطور مطمئن به زمين يا هر پايه محکم ديگری متصل شده باشند .
5-8-5- هنگام پائين آوردن سيم ازروی تيرها ، تيرها بايدطوری مهار شوند که دراثر تکانهای وارده منحرف نشوند.  
5-8-6- سوئيچها ، فيوزها ، سرپيچها و پريزهای سيم کشی هائی که در فضای آزاد انجام شده اند بايد کاملا ايزوله شده و تماس با آنها غير ممکن باشد .
5-8-7- سيم کشی های هوائی برق 440 ولت و بيشتر بايد در محلهای تقاطع با جاده ها و مسيرهای حمل و نقل دارای ارتفاع کافی از سطح زمين باشند .
5-8-8- سيم کشيهائی که در ارتفاع کمتر از 5/2 متر (8 فوت) از سطح زمين يا کف کارگاه واقع شده اند بايد حصارکشی شده يا در داخل لوله هائی از جنس فولاد يا هر ماده ديگر که در برابر ضربه و صدمات ناشی از آن استحکام کافی داشته باشند ، قرار داده شوند .
5-8-9- سيم کشيهای موقت حتی الامکان نبايد مسير خطوط برق ، تلفن يا آنتن راديو را قطع نمايند .
5-8-10- سيمهائی که از درون زمين عبور داده ميشوند فقط بايد از جنس سيمهای محکم و بادوام بوده و بايستی در برابر ضربات ناشی از وسائل نقليه ، تجهيزات مکانيکی ، خاک برداری و غيره محافظت شوند . جهت عمليات خاک برداری د رمناطقی که سيم برق قبلا درون زمين قرار گرفته شده اخذ مجوز کار الزامی است .
5-8-11- کابلهای فشار قوی هرگز نبايد با دستهای لخت لمس شوند و برای گرفتن آنها بايد از دستکش های مخصوص عايق برق استفاده گردد .
5-8-12- ريلهائی که بعنوان نيروی محرکه برقی برای حرکت جراثقالها و غيره بکار می روند بايد دارای قابليت قطع جريان برق باشند .
5-8-13- اگر تعدادی از ماشين آلات از يک ريل مشترک تغذيه می کنند ، هر ماشين بايد بطور مستقل قابليت قطع ارتباط از تمامی فازها را داشته باشد .
5-9- کابلهای نرم (انعطاف پذير) :
5-9-1- اگر برای اتصال به خطوط اصلی نياز به اتصالات دوشاخه و پريز باشد اين اتصالات بايد :
الف) بطور صحيح جفت شوند
ب) بطور صحيح طراحی شده باشند
5-9-2- کابلهای نرم وسائل برقی قابل حمل و نقل
الف ) درصورت وجود سيستم اتصال به زمين در شبکه سيم کشی ، کابلهای انعطاف پذير بايد دارای سيستم ارت باشند .
ب) با استفاده از فنر فولادی ، لوله لاستيکی يا ساير وسائل مناسب بايد از گره خوردن يا تاب برداشتن سيم در ناحيه ورودی سيم به دستگاه جلوگيری شود .
5-9-3- در وسائل دستی و در صورت امکان در وسايل قابل حمل و نقل برقی بايد از کابلهای انعطاف پذير ساده استفاده شود .
5-9-4- کليه کالهای نرم بايد بخوبی مراقبت شده و اتصال  آنها به يکديگر نبايد بدون استفاده از دو شاخه و پريز انجام شود .
5-9-5- برای بلند کردن ابزارهای پرتابل (قابل حمل ) از روی زمين نبايد سيم آنها را کشيد .
5-9-6 – کابلهای نرم را نبايد در روی سطوح  چرب يا آغشته به مايعات خورنده قرار داد .
5-10- تجهيزات الکتريکی :
5-10-1- وسائل کنترل کننده نظير کليدها ، فيوزها و قطع کننده های مدار نبايد در محلهائی که مايعات قابل اشتعال و مواد قابل انفجار يا گازهای قابل اشتعال وجود دارد نصب گردند ، مگر آنکه برای چنين منظورهائی ساخته شده باشند .
5-10-2- موتورها ، تجهيزات توزيع برق و کليدها بايد در برابر چکيدن و پاشيدن آب محافظت شوند .
5-10-3- افراد غير مجاز نبايد دراتاقهائی که تجهيزات الکتريکی قرار دارند تردد نمايند .
5-11- ترانسفورماتورها :
5-11-1- ترانسفورماتورهای روغنی که در فضای آزاد و روی زمين قرار داده می شوند بايد :
الف ) در محلی عاری از مواد قابل اشتعال نصب شوند .
ب) پائين تر از سطح زمين قرارداده شده و يا دورآنها به نحوی محصور شود که روغن ريخته شده از آنها در سطح زمين پخش نگردد .
 
5-11-2- ترانسفورماتورهای نصب شده در روی دکلها بايد حداقل 5/4 متر (15 فوت ) بالاتر از سطح زمين نصب شوند .
5-11-3- ترانسفورماتورهای نصب شده بر روی دکلها که کمتر از 5/4 متر (15 فوت) از سطح زمين فاصله دارند بايد بطور مناسبی توسط حصار يا ساير وسائل موثر محصور شوند .
5-12- شبکه اتصالات (صفحه کليدها ) :
5-12-1- شبکه اتصالات حتی المقدور بايد بوسيله فلز ، پلاستيک يا ساير مواد مناسب محصور شود . در صورت استفاده از فلز بايستی آنرا به سيستم ارت وصل نمود .
5-12-2- اگر از شبکه های نوع روباز استفاده می شود :
a)       کليه قسمتهای برقدار بايد بطور مناسب در برابر تماس تصادفی توسط حفاظ يا نصب در ارتفاع محافظت شوند .
b)       در اطراف قسمتهای برقدار بايد فضای کافی برای کار منظور گردد .
c)       شبکه اتصالات ومجموعه ترانسفورماتورها و ساير دستگاهها بايد بطور مناسب محصور شوند .
 
5-12-3- تنها افراد ذيصلاح برقکار مجاز به باز نمودن در تابلوهای برق می باشند .
5-13- قطع کننده های مدار :
5-13-1- قطع کننده های مدار بايد عمل قطع و وصل را بطور کامل و دقيق انجام دهند .
5-13-2- مشخصات اصلی اين قطع کننده ها بايد بطور واضح در روی آنها علامت گذاری شود .
5-13-3- جز در مدارهای با ولتاژ بسيار پائين ، کليه قطبهای برقدار بايد بطور مناسب عايق کاری شوند .
5-13-4- قطع کننده های مدار نبايد بطور تصادفی توسط نيروی جاذبه يا ضربه مکانيکی با يا بسته شوند .
5-14- فيوزها :
5-14-1- اطلاعات مربوط به ميزان عبور جريان از فيوز ، نوع فيوز از نظر قطع کنندگی سريع يا با تاخير و قدرت قطع کنندگی بايد بر روی فيوزها مشخص شده باشد .
5-14-2- برای جلوگيری از آسيب افراد در هنگام بيرون آوردن يا نصب فيوزها بخصوص عدم تماس آنها با قسمتهای برقدار مجاور بايد اقدامات حفاظتی موثر بعمل آيد .
5-15- کليدهای قطع و وصل :
5-15-1- کليه کليدها بايد بطور ايمن محصورشده باشند .
5-15-2- کليدها بايد طوری نصب و اتصال زمين شوند که هنگام کار خطری ايجاد نکنند . 
5-15-3- اگر امکان بسته شدن کليدها توسط نيروی جاذبه وجود داشته باشد در اين صورت بايد به قفلی مجهز شوند که آنها را بازنگهدارد .
تذکر :درخصوص قطع کننده ها ، فيوزها و کليدهای قطع و وصل می بايستی بازرسی دوره ای توسط کارشناسان واحد برق و HSE کارخانه بطور مرتب انجام پذيرد .